Bujanovac: Privreda posle Drugog svetskog rata 

Posle Drugog svetskog rata u Jugoslaviji se razvijaju socijalistički odnosi proizvodnje. U prvom periodu koji je trajao do 1950. godine i koji je poznat kao administrativni ili državni socijalizam, sredstva za proizvodnju su bila u državnoj svojini, a neposredni proizvođači su bili odvojeni od sredstava za proizvodnju.

Odmah na početku ovog perioda izvršena je agrarna reforma i postavljen je osnov za razvoj socijalističkog sektora u poljoprivredi. Nacionalizovani su bez naknade nezemljoradnicima posedi veći od 25-30 hektara obradive zemlje, kao i posedi crkava i manastira, banaka i preduzeća, preko 10 hektara.

Posedi zemljoradnika iznad 25 hektara takođe su nacionalizovani, ali uz naknadu (Važilo je samo za obradivo zemljište: njive, bašte, vinograde. Kad su u pitanju pašnjaci domaćinstvo je moglo da ima i 50 hektara). Jedan deo zemlje besplatno je razdeljen seljacima, a od drugog dela zemlje formirana su državna poljoprivredna dobra.

Zemljišni maksimum je 1953. godine smanjen na 10–15 hektara, da bi se sprečila kapitalizacija na selu. Zatim je izvršena nacionalizacnja industrije, saobraćaja, banaka i trgovine.

Drugi period koji počinje od 1950. godine poznat je kao radničko samoupravljanje. U ovom periodu sredstva za proizvodnju prelaze u društvenu svojinu i u njima direktno upravljaju radni kolektivi proizvođača.

U obnovi ratom razorene zemlje, kao i na likvidiranju privredne zaostalosti i stvaranju uslova za pretvaranje zaostale agrarne u napredno industrijsko-agrarnu zemlju uključili su se i radni ljudi i građani Bujanovca i okoline.

Po selima se odmah posle oslobođenja osnivaju seljačke radne zadruge. Zadrugari su po pravilu unosili u zadrugu veći deo svog zemljišta, a deo zemljišta oko kuće zadržavaju kao okućnicu koju sami obrađuju.

Sa mehanizacijom poljoprivrede počelo se 1953. godine na zadružnim poljoprivrednim dobrima. Tada su nabavljeni i podeljeni traktori sledećim zadrugama: zadruzi u Bujanovcu 4 traktora, zadrugama u Biljači i Kleniku po 2 traktora, a zadruzi u Velikom Trnovcu 1 traktor. Ove zadruge nisu dale povoljne rezultate, te se već 1953. godine počinje sa njihovim reformiranjem.

U Bujanovcu je 1945. godine osnovana Zemljoradnička zadruga. Ubrzo je zadruga oformila posed od oko 450 hektara, od toga oko 120 hektara obradive zemlje.

Zadruzi se 1956. godine pripajaju Poljoprivredna apoteka, otkupno preduzeće “Pčinja” i prehrambeno preduzeće “Trudbenik”.

Zadruga je formirala mašinski poljoprivredni pogon. U kooperaciji sa individualnim poljoprivrednim proizvođačima radila je na gajenju stoke. Bavila se i klanjsm stoke. Vršila je i otkup raznih poljoprivredših proizvoda: kože, vune, šipuraka, žaba, mahovine i drugog. Nabavljala je i prodavala stočnu hranu. Radila je na razvoju voćarstva i vinoogradarstva. Pored toga zadruga je otvorila i više prodavnica.

U toku 1957. godine Zemljoradnička zadruga postiže zapažene rezultate: ugovara proizvodnju suncokreta za fabriku ulja u Uroševcu na 160 hektara, podiže voćnjake u Bujanovcu (na 20 hektara), ljiljancu (15 hektara) i Lopardincu ( 15 hektara). U julu 1958. godine Zemljoradnička zadruga Bujanovac proglašena je od Savezne takmičarske komisije za najbolju u Jugoslaviji za podignute plantažne voćnjake na 126 hektara.

Do reorganizacije i spajanja zemljoradničkih zadruga u opštini dolazi 1963. godine, kada se od 6 zemljoradničkih zadruga formiraju dve: Zadružni kombinat “Bratstvo” u Bujanovcu i Zemljoradnička zadruga “Polet” u Kleniku.

Pored zemljoradničkih na području opštine Bujanovac u 1948. godini formiraju se i mnoge druge zadruge kao: “Morava” i “Proleter” – mutavdžijsko–užarska zadruga u Bujanovcu, “Kozjak” – krojačka zadruga u Kleniku, “Josif Janjić” metalska zadruga u Bujanovcu, “Zdravlje” – radnička, berberska zadruga u Bujanovcu i dr.

Radi razvoja i drugih poljoprivrednih kultura u “Službnom glasniku Srbije”, broj 40 iz 1955. goline objavljena je Odluka o obaveznom gajenju pirinča u ataru Bujanovca, Opštine bujanovačke i u ataru s. Oslara, Opštine Levosojske, Srez bujanovački.

U bujanovačkom ataru predviđeno je gajenje pirinča na potezima Trnovačka i Bujanovačka kuka i Čardaci, na površini od oko 38 hektara. U oslarskom ataru pirinač je trebalo da se gaji na potezu Jendenci na površini od oko 25 hektara.

Svi vlasnici na navedenim parcelama bili su dužni da zaseju i gaje pirinač. Za nepoštovanje ove odluke predviđene su bile i kazne. Pošto je prinos pirinča bio zanemarljiv, ovaj projekat je ubrzo napušten.

Učitavam...