Bujanovac: Rudarstvo i industrija

Rudarstvu u Bujanovcu i okolini poklonjena je znatna pažnja. Odmah posle rata osnovano je preduzeće za istraživanje i eksploataciju metala i nemetala “Grot”. Sedište preduzeća je u Bujanovcu, a istražni i proizvodni radovi se odvijaju u Borovcu, Velikom Trnovnu, Levosoju i na drugim lokacijama.

Rudnik antimona u Velikom Trnovcu nastavio je sa radom. Međutim, već je u izvršenim istraživanjima 1949. i 1950. godine ustanovljeno da se rudonosne (antimonske) žice kreću nepravilno (vertikalno, strmo nagnute i slično), te komplikuju i onemogućavaju dalje istražne i pripremne radove.

Varira i dužina antimonskih žica od 10 metara do više od jednog kilometra. Debljina žice je od nekoliko milimetara do ponegde i 120 cm. Između žica je kaolin širine od 5 do 10 cm a ponegde i do 20 metara“ takođe je utvrđeno da je glavna žica skoro potpuno iscrpljena za vreme do Drugog svetskog rata, i u posleratnom periodu.

U posleratnom periodu “izvađeno je 7.000 tona rude”. Rudnik je prestao sa radom i otišao u likvidaciju 31.12.1957. godine.

Godine 1955. osnovano je Građevinsko preduzeće “Morava“. Pored radova u samom Bujanovcu preduzeće je izvedilo radove i širom zemlje, a ponajviše u Makedoniji i na Kosovu i Metohiji. Na vrhuncu svog razvoja preduzeće je imalo oko 400 radnika.

Mali broj industrijskih objekata pre Drugog svetskog rata nastavio je svoju delatnost i posle rata. To su ciglo-crepana i pogon za proizvodnju duvana.

Ciglo-crepna “Morava” vlasnika Vukašina i Stanoja Cvetanovića nacionalizovana je 1948. godine. Nakon prelaska u državnu svojinu nastavila je proizvodnju cigli i crepa, uglavnom za potrebe Bujanovca i okolnih sela.

Pogon za proizvodnju i obradu duvana ušao je u sastav Duvanske industrije Vranje 1957. godine. Godine 1953. preduzeće “Paraćin” iz Paraćina otvorilo je u Bujanovcu fabriku bombona. Ova fabrika je radila kratko vreme i ubrzo je prestala sa proizvodnjom.

Ipak, kao početak razvoja “prave” industrije u Bujanovcu smatra se 1959. godina kada je osnovana Industrija “Gumoplastika”, preduzeće za proizvodnju predmeta od plastike, gume i metala. “Gumoplastika” je čitav niz godina bila osnovna snaga društveno–ekonomskog razvoja grada Bujanovca i cele opštine.

Ubrzo nakon osnivanja ove fabrike, Bujanovčani su imali običaj da kažu: “Bujanovac je Gumoplastika”, a “Gumoplastika je Bujanovac”. Ideja o osnivanju preduzeća rodila se 1958, a osnovano je marta 1960. godine, od preostalih mašina likvidiranog rudnika antimona.

Preduzeće je osnovala opština, kao preduzeće za proizvodnju predmeta od plastike, gume i metala. Počelo se skromno sa 15 radnika i sa nekoliko starih mašina. Već 1960. godine bilo je 68 zaposlenih, 1967. godine 777 zaposlenih a 1968. godine 850 radnika.

Planirano je da 1970. godine ukupan broj zapošljenih iznosi 1300 radnika. Godine 1961. “Gumoplastika” pripaja dva neuspešna preduzeća: Metalno preduzeće Bujanovac i Drvno preduzeće “Jasen”. U 1966. godini usvojen je plan modernizacije na osnovu kojeg su kasnije izgrađena nova Alatnica i Gumara.

U preduzeću je 05.01.1968. godine izbio veliki požar i izazvao veliku materijalnu štetu. Od 1967. godine, pojavljuju se finansijske pogeškoće u poslovanju, a već 1970. godine “Gumoplastika” je iskazala veliki gubitak (7.000.000.000 tadašnjih dinara). Od ove godine preduzeće posluje sa promenljivom srećom.

Godine 1974. preduzeće posluje u sastavu sa “HIP” Pančevo i “Crvena zastava” Kragujevac, da bi kasnije izašlo iz ovog sastava.

U Kleniku 22.12.1986. godine otvara pogon za proizvodnju gornjih delova obuće. Planirana je proizvodnja od preko milion para gornjih delova obuće, a zapošljavaće preko 100 radnika.

Međunarodne sankcije uvedene SRJ 1992. godine negativno su se odrazile i na poslovanje ovog preduzeća.

Učitavam...